Ustawa o fundacji rodzinnej nabrała mocy 22 maja 2023 roku. Tego dnia weszła w życie ustawa z 26 stycznia 2023 roku o fundacji rodzinnej. Ustawę, mimo pewnych jej mankamentów, należy ocenić pozytywnie.
Największą zaletą polskiej fundacji rodzinnej jest to, że w końcu się pojawiła. Z braku rodzimych rozwiązań polscy przedsiębiorcy od dawna korzystali z zagranicznych fundacji rodzinnych. Po tym względem polska fundacja rodzinna stanowi krajową odpowiedź na zapotrzebowanie rynku. Jest pomyślana jako narzędzie sukcesji firm rodzinnych. Z badań wynika, że w najbliższych kilku latach sukcesję planuje blisko 60% polskich firm rodzinnych, przy czym tylko nieco ponad 8% następców prawnych planuje dalsze prowadzenie firm, które stworzyli ich rodzice.

W tych okolicznościach zaszła potrzeba zapewnienia profesjonalnego zarządu przedsiębiorstwa rodzinnego w interesie beneficjentów, którzy samym przedsiębiorstwem nie koniecznie chcą się zajmować. Do tego sprowadza się cała filozofia sukcesji przedsiębiorstw. Problem sukcesji istnieje w każdej branży jak chociażby motoryzacyjna, spożywcza, transportowa, chemiczna i wiele innych. W przypadku fundacji rodzinnej ,,próg wejścia’’ jest stosunkowo niski, gdyż minimalna wartość funduszu założycielskiego fundacji wynosi 100 000 zł. To oznacza, że fundacja rodzinna jest dogodnym narzędziem planowania także w małych przedsiębiorstwach.

Drugą zaletą polskiej fundacji rodzinnej jest to, że może prowadzić działalność gospodarczą w zakresie wskazanym w ustawie. Co ważne, jest chodzi o działalność gospodarcza w rozumieniu Prawo przedsiębiorców. Zakres działalności gospodarczej fundacji rodzinnej obejmuje mi.in. zbywanie mienia (o ile nie zostało nabyte w celach handlowych), najem i dzierżawę, nabywanie i zbywanie papierów wartościowych oraz instrumentów pochodnych, przystępowanie do spółek handlowych i funduszy inwestycyjnych, udzielanie pożyczek powiązanym spółkom handlowym (spółkom kapitałowym, spółkom osobowym), działalność w obszarach przetwórstwa rolnego i gospodarki leśnej. Fundacja rodzina może realizować cele gospodarcze zarówno w Polsce jak i za granicą. Jest objęta ochroną wielu regulacji międzynarodowych, w tym umów w przedmiocie unikania podwójnego opodatkowania.

Trzecią zaletą fundacji rodzinnej jest podmiotowe zwolnienie z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych. Jednak w przypadku dochodu z działalności gospodarczej wykraczającej poza zdefiniowany w ustawie zakres fundacja rodzina traci zwolnienie podmiotowe i staje się podatnikiem CIT. Zwolnienie z opodatkowania nie dotyczy dochodu uzyskanego od podmiotów powiązanych z najmu, dzierżawny lub z umów o podobnym charakterze, które za przedmiot mają przedsiębiorstwo, zorganizowaną część przedsiębiorstwa lub składniki majątku służące prowadzeniu działalności. Za podmioty powiązane uważa się beneficjenta, fundatora i podmioty powiązane z nimi osobowo (w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych).

Podsumowując, można powiedzieć, że fundacja rodzinna jest dogodnym narzędziem planowania sukcesyjnego i zarazem planowania podatkowego. Warto jednak podkreślić, że fundacja rodzinna te dwa cele powinna realizować równolegle. Z uwagi na ogólne przepisy przeciwko unikaniu opodatkowania trudno przyjąć, że fundacja rodzina może skutecznie realizować tylko cele podatkowe z pominięciem funkcji sukcesyjnej. Nie zmienia to faktu, że fundacja rodzinna może stanowić element struktury nowopowstających przedsiębiorstw, a nie tylko już istniejących. Z drugiej strony trudno sobie wyobrazić realizację funkcji sukcesyjnej w przypadku nadmiernych obciążeń podatkowych fundacji. Z tego względu zwolnienie fundacji z opodatkowania podatkiem dochodowym jest jak najbardziej uzasadnione.
© Zespół BKS