Nie tak dawno, bo w maju tego roku, zapadł ważny wyrok TSUE w sprawie C – 114/22, z którego wynika, że nie każdy przypadek uznania przez organ skarbowy danej transakcji za pozorną może uzasadniać odmowę prawa do odliczenia podatku VAT. Dla podatników, którzy zostali pozbawieni przez skarbówkę prawa do odliczenia VAT, orzeczenie TSUE daje nadzieję na wznowienie prawomocnie zakończonych postępowań podatkowych lub sądowych.

Przywołane orzeczenie zostało wydane na skutek pytań prejudycjalnych skierowanych przez NSA w Warszawie. Sąd ten zmierzał do ustalenia, czy polskie przepisy umożliwiające organowi skarbowemu pozbawienie podatnika prawa do odliczenia podatku VAT z uwagi na pozorny charakter dokonanej transakcji, niezależnie od tego, czy zamierzonym skutkiem tej transakcji było osiągnięcie określonej korzyści podatkowej, wykraczają poza regulacje unijne. Wątpliwości te zrodziły się na kanwie sprawy dotyczącej sprzedaży znaków towarowych udokumentowanej fakturą i podlegającej opodatkowaniu VAT. Nabywca zapłacił w urzędzie skarbowym należny podatek VAT wynikający z faktur sprzedażowych, odliczając podatek naliczony. W trybie kontroli podatkowej fiskus zakwestionował prawo przedsiębiorcy do odliczenia podatku VAT, powołując się na pozorny charakter dokonanej transakcji sprzedaży i jej nieważność w świetle przepisów prawa cywilnego. Po stronie podatnika stanął WSA, który uchylił decyzję organów podatkowych, a następnie sprawa trafiła przed NSA, który powziął wątpliwości co do zgodności polskich regulacji podatkowych z dyrektywą unijną w sprawie VAT.

W swoim rozstrzygnięciu TSUE wskazał, że nie każdy przypadek uznania przez organ skarbowy danej transakcji za pozorną wykluczy prawo podatnika do odliczenia podatku VAT. Przy ocenie pozorności czynności prawnej fiskus powinien każdorazowo uwzględniać nie tylko przepisy krajowe, ale także i regulacje unijne. Aby czynność prawna dotycząca transakcji podlegającej opodatkowaniu VAT mogła zostać zakwalifikowana za pozorną i w konsekwencji uznana za nieważną, organ skarbowy powinien wykazać, że zostały spełnione przesłanki pozwalające na uznanie takiej transakcji za pozorną w świetle prawa unijnego. Jeśli natomiast rzeczona transakcja została faktycznie dokonana, to fiskus powinien udowodnić, że nosi ona w sobie znamiona oszustwa podatkowego lub nadużycia. Innymi słowy, dla zakwestionowania przez organ skarbowy prawa do odliczenia VAT nadliczonego przedsiębiorcy niewystarczające jest powoływanie się jedynie na przepisy o pozorności i nieważności dokonanej transakcji. Konieczne jest także wykazanie, że czynność podlegająca opodatkowaniu w istocie zmierza do oszustwa podatkowego rozumianego jako chęć uniknięcia opodatkowania lub dokonania ewentualnych nadużyć w tym zakresie. Tylko w tych wypadkach organ skarbowy może skutecznie odmówić podatnikowi prawa o odliczenia podatku VAT.

W kontekście przedstawionej przez TSUE narracji, na pytanie o możliwość wznowienia postępowań zarówno podatkowych, jak i sądowoadministracyjnych dotyczących odliczenia podatku VAT należałoby odpowiedzieć twierdząco. Bez cienia wątpliwości wskazane orzeczenie może być szansą na ponowną weryfikację spraw dla tych podatników, których postępowania zakończyły się wydaniem dla nich niekorzystnego rozstrzygnięcia o odmowie odliczenia podatku VAT. Już teraz w debacie prawniczej można spotkać się z głosami, że wyrok TSUE wywoła lawinę wniosków o wznowienie postępowań przez podatników, którzy przegrali sprawy podatkowe z fiskusem lub sądem. Wydaje się zatem, że werdykt TSUE może być ostatnim ratunkiem dla podatników, których prawo do odliczenia podatku VAT zostało zakwestionowane w oparciu o polskie przepisy sprzeczne z zasadami neutralności podatkowej i proporcjonalności wyrażonymi w unijnej dyrektywie VAT. Z wnioskiem o wznowienie postępowania podatkowego lub sądowego podatnik może wystąpić odpowiednio w terminie miesiąca lub trzech miesięcy od dnia publikacji orzeczenia TSUE w Dzienniku Urzędowym UE Poza prawdopodobnym natłokiem spraw dotyczących wznowienia postępowania, z jakimi będą musiały zmierzyć się organy skarbowe i sądy, niełatwe zadanie czeka także przed polskim ustawodawcą, na którym ciąży obowiązek zmiany obowiązujących przepisów VAT w zakresie, w jakim pozostają one w sprzeczności z unijnymi unormowaniami, w celu ich dostosowania do wymogów określonych w prawie wspólnotowym.

© Kancelaria BKS