Polski fiskus coraz częściej bierze pod lupę unijne holdingi. Po przeprowadzeniu kontroli celno - skarbowej skarbówka domaga się podatku od źródła od wypłaconej dywidendy, mimo że unijna spółka holdingowa spełnia warunki zwolnienia przewidziane Dyrektywą Rady 2011/96/UE. Jak można przypuszczać aktywność fiskusa w obszarze opodatkowania transakcji zagranicznych będzie z roku na rok wzrastać, mimo poważnych wątpliwości co do prawidłowości podejmowanych w tym zakresie działań.
Przypomnijmy, że podatek od źródła (ang. withholding tax, WHT) jest zryczałtowaną formą podatku dochodowego pobieranego przez płatników, którzy posiadają miejsce zamieszkania, siedzibę lub zagraniczny zakład w państwie, w którym powstaje dochód. Tą formą opodatkowania objęte są w szczególności należności wypłacane na rzecz podmiotów zagranicznych na poczet dywidendy oraz innych przychodów z tytułu udziału w zyskach osób prawnych.
Zasadą jest, że dywidendy, które spółka zależna wypłaca na rzecz spółki dominującej są zwolnione z podatku dochodowego od źródła pod warunkiem spełnienia określonych wymogów przewidzianych w dyrektywie w sprawie spółek dominujących i spółek zależnych (Parent Subsidiary Directive, dalej: ,,Dyrektywa PSD”), które następnie zostały przetransponowane do polskiej ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Wśród nich można wyróżnić: wymóg minimalnego udziału (akcji) w kapitale spółki zależnej na poziomie co najmniej 10%, posiadanie udziałów (akcji) w spółce zależnej nieprzerwanie przez okres dwóch lat, brak korzystania przez spółkę dominującą ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania. Przepisy dyrektywy PSD wywierają skutek bezpośredni, co oznacza, że jednostka może skutecznie powoływać się na te przepisy w postępowaniu przed sądami i organami krajowym, w celu dochodzenia lub obrony swoich praw.
Praktyki polskiego fiskusa często stanowią naruszenie swobody przedsiębiorczości UE, rozumianej jako prawo do podejmowania oraz wykonywania działalności gospodarczej w innym państwie członkowskim na własny rachunek lub za pośrednictwem spółki zależnej, oddziału lub agencji. Traktatowa swoboda przedsiębiorczości obejmuje więc w szczególności prawo do zakładania i zarządzania spółkami na terytorium UE na warunkach określonych w ustawodawstwie krajowym. Opodatkowanie dywidend może być rozpatrywane zarówno w kontekście swobody przedsiębiorczości, jak i swobody przepływu kapitału. Kryterium odróżniającym od siebie wspomniane swobody jest zdolność wywierania bezpośredniego wypływu na działalność spółki zależnej z siedzibą w innym kraju UE przez spółkę dominującą posiadającą co najmniej 10% udziałów w jej kapitale (lub praw głosu). Innym słowy, przepisy umożliwiające spółce dominującej wywieranie określonego wpływu na proces decyzyjny spółki zależnej, jak i prowadzoną przez nią działalność mieszczą się w zakresie swobody przedsiębiorczości, natomiast przypadki związane z ulokowaniem kapitału w spółce bez możliwości realnego wpływania na sytuację tego podmiotu, należy oceniać w kategoriach swobody przepływu kapitału.
Zwolnienie z podatku od źródła w spółkach holdingowych nie będzie natomiast przysługiwało, jeżeli fiskus poweźmie uzasadnione przypuszczenie, iż w realiach danego przypadku doszło do tzw. nadużycia prawa podatkowego. Zgodnie z wypracowanym w orzecznictwie TSUE poglądem taka sytuacja ma miejsce m.in. przy tworzeniu sztucznych konstrukcji, których celem jest uzyskanie korzyści podatkowej w sposób sprzeczny z prawem podatkowym, w szczególności poprzez zakładanie spółek pośredniczących bez jakiekolwiek ekonomicznego uzasadnienia, zobowiązanych do dalszego przekazania należności na poczet dywidendy na rzecz innego podmiotu działającego w ramach holdingu, tj. rzeczywistego beneficjenta (zob. wyrok TSUE z dnia 26 lutego 2019 w sprawach połączonych C-116/16 i C-117/16). Aby jednak organ podatkowy mógł stwierdzić faktyczne nadużycie prawa podatkowego, konieczna jest całościowa ocena okoliczności danej sprawy pozwalająca na przypuszczenie, że działanie podatnika nastawione było na celowe uniknięcie obciążeń podatkowych.
Tymczasem polski fiskus wykorzystuje opisany powyżej wyjątek od zwolnienia z podatku od źródła dla zwalczania struktur, w których polski rezydent jest udziałowcem spółek w UE (względnie EOG, EFTA), podczas gdy i tak płaci on podatek od dochodu uzyskanego z holdingowej spółki UE, który ostatecznie do niego trafia. Działanie fiskusa nie tylko przyczynia się do zwalczania unijnych holdingów, ale także wykracza poza dopuszczalne ramy interwencji państwowej ukierunkowanej na zwalczanie nadużyć podatkowych, godząc tym samym w unijną swobodę przedsiębiorczości.
© Zespół BKS